ULUBIONY KIOSK - PRZEJRZYJ I ZAMÓW WERSJA MOBILNA

Inspiracje / Sylwetki mistrzów

"Before They Pass Away" - piękna fikcja Jimmy'ego Nelsona Olga Drenda

2015-10-19
0 komentarzy
39
Facebook Google Wykop Twitter Pinterest
"Before They Pass Away" - piękna fikcja Jimmy'ego Nelsona
Monumentalny projekt "Before They Pass Away" Jimmy’ego Nelsona to cykl portretów członków plemion całego świata. Papuasi, Masajowie, mieszkańcy Syberii wyglądają jak z kart Vogue’a, a czasami jak z XIX wiecznego atelier. Fotografie te robią wrażenie, ale każą zadać pytanie: ile mają wspólnego z prawdą, a na ile są malowniczą baśnią dla białego człowieka?
album Before They Pass Away, Jimmy Nelson
Efektem prac Nelsona jest imponujących rozmiarów album Before They Pass Away, który ukazał się nakładem wydawnictwa TeNeues (www.teneues.com).

Można zaryzykować stwierdzenie, że ten projekt był przeznaczeniem Jimmy’ego Nelsona. Przyszły fotograf urodził się w Wielkiej Brytanii, lecz całe dzieciństwo spędził na podróżowaniu pomiędzy kontynentami - dzięki wymagającej częstych przeprowadzek pracy ojca geologa, mieszkał w Ameryce Południowej, Afryce i Azji.

Jako nastolatek wyruszył w pieszą wyprawę po dopiero co otwartym dla zagranicznych przybyszów Tybecie, do plecaka pakując niewielki aparat fotograficzny. Sam mówi, że zdecydował się na trwającą rok wędrówkę, aby odkryć samego siebie. Patrząc na jego późniejsze losy, musimy przyznać, że wyzwanie zakończyło się sukcesem.

Wkrótce bowiem podróże w odległe rejony globu i fotografia połączyły się w największą życiową pasję, a także stały się źródłem zarobku, ponieważ sensacyjne reportaże z Tybetu zapewniły mu spore zainteresowanie mediów.

Jako fotoreporter prasowy, pracował m.in. w Afganistanie podczas wojny z ZSRR, Kaszmirze i Jugosławii.

Kazachowie z Mongolii, tradycyjnie polujący z ptakami drapieżnymi, fot. Jimmy Nelson.
Kazachowie z Mongolii, tradycyjnie polujący z ptakami drapieżnymi, fot. Jimmy Nelson.
Kazachowie z Mongolii, tradycyjnie polujący z ptakami drapieżnymi, fot. Jimmy Nelson.

Gdy założył rodzinę i postanowił odpocząć od reporterskiej adrenaliny, stopniowo zaczął wciągać go świat komercyjnej fotografii podróżniczej. Zaczął od Chin - właśnie otwierały swoje bramy dla Zachodu, a ich skarby tylko czekały na odkrycie. Trwająca 30 miesięcy podróż po Państwie Środka zaowocowała ogromną wystawą, która wyruszyła w światowe tournée, a Nelsonowi zapewniła propozycje ze strony dużych marek i mocną pozycję w świecie fotografii reklamowej.

Śladami Indian

Reklama stała się na kilkanaście lat nie tylko podstawową dziedziną pracy Jimmy’ego Nelsona, ale i sposobem na finansowanie dalszych ambitnych podróży. Postanowił bowiem wyruszyć szlakiem najtrudniej dostępnych, najmniej licznych ludów. Za model obrał sobie legendarne zbiory fotografii Indian Ameryki Północnej, autorstwa Edwarda Sheriffa Curtisa.

Monumentalna etnograficzna praca Curtisa, która zajęła mu ponad dwadzieścia lat, to dokumentacja życia i obyczajów plemion, którym przez cały poprzedni wiek swoją władzę narzucali biali przybysze. Choć nie została doceniona za życia fotografa, dzisiaj uchodzi ona za wyjątkowe dzieło, nie tylko ze względu na znakomity warsztat autora. Jest to również chyba pierwszy dokument białego badacza, w którym rdzenni Amerykanie zostali przedstawieni z szacunkiem i godnością - choć jednocześnie nadmiernie romantyczna aura tych portretów budzi dzisiaj kontrowersje.

Melanezyjczycy z Vanuatu, fot. Jimmy Nelson.
Melanezyjczycy z Vanuatu, fot. Jimmy Nelson.
Melanezyjczycy z Vanuatu, fot. Jimmy Nelson.

Z ambicją zostania współczesnym Curtisem na skalę globalną, zakupił 50-letni aparat 4x5 i rozpoczął swój cykl portretów. Wpierw odwiedził Etiopię, następnie m.in. lud Drokpa z Kaszmiru, Kalamów z Papui-Nowej Gwinei, Nieńców z Syberii. Dzięki hojności holenderskiego milionera, Marcela Boekhoorna, Jimmy Nelson mógł znacznie poszerzyć skalę swojego projektu. Odbył w sumie 55 wypraw do różnych zakątków świata, z czego w skład albumu Before They Pass Away weszło ostatecznie 35 rozdziałów, poświęconych mieszkańcom różnych kontynentów.

Postanowił wyruszyć szlakiem najtrudniej dostępnych, najmniej licznych ludów. Za model obrał sobie legendarne zbiory fotografii Indian Ameryki Północnej Edwarda Sheriffa Curtisa

Kreowana rzeczywistość

Ze stylistycznego punktu widzenia, portrety Nelsona urzekają swoją malarskością i precyzją, a przy tym zdradzają starej daty myślenie o fotografii "etnograficznej". Ich bohaterowie zazwyczaj pozują w tradycyjnych strojach, często statycznie, w studyjnych warunkach, co przywodzi na myśl raczej sztywne XIX-wieczne portrety, niż na przykład pełne emocjonalnego ładunku prace Steve’a McCurry’ego, w których odbija się dynamika i dramatyzm bieżących wydarzeń.

Jimmy Nelson nie ma takich ambicji, choć wiele miejsc, do których udał się z Before They Pass Away, odwiedził wcześniej jako fotoreporter - sam przyznaje, że tym razem jego założeniem były portrety stylizowane, wyidealizowane, "piękne i romantyczne". To dlatego wielu z jego bohaterów wygląda raczej jak legendarne postacie spoza czasu, niż współcześnie żyjący ludzie.

Mustangowie z Nepalu, fot. Jimmy Nelson.
Mustangowie z Nepalu, fot. Jimmy Nelson.
Mustangowie z Nepalu, fot. Jimmy Nelson.

Kazachscy jeźdźcy pozują z sokołami na tle malowniczych gór, nepalscy Mustangowie w dostojnych pozach patrzą na świątynię, dziewczyna z Kaszmiru w bogatym, dekoracyjnym stroju przypomina kadr z numeru National Geographic sprzed siedemdziesięciu lat. Fotografie te budzą jednoczesny podziw dla warsztatu, ale też wątpliwość, czy przypadkiem nie oglądamy ilustracji baśni. Jimmy Nelson przekonuje, że jego zamiarem było ukazanie kultur, które "trwają w niezmiennym stanie od tysięcy lat" i "miejsc, w których wciąż istnieją archaiczne cywilizacje".

Wielka bajka

I tu zaczyna się problem. Wkrótce po publikacji przez TeNeues imponującego albumu Nelsona (który w swojej ekskluzywnej edycji kosztuje, bagatela, 6500 euro) i zorganizowaniu monumentalnej wystawy pojawiły się mocno krytyczne głosy pod adresem fotografa. Znawca problematyki rdzennych ludów świata, Stephen Corry, zarzucił mu, że projekt to jedna wielka bajka, która ukazuje przedstawione plemiona w sposób całkowicie fałszywy.

Mężczyzna z ludu Nieńców (Syberia), fot. Jimmy Nelson
Mężczyzna z ludu Nieńców (Syberia), fot. Jimmy Nelson.
Mężczyzna z ludu Nieńców (Syberia), fot. Jimmy Nelson.

"Nie tylko ci ludzie nie wyglądają tak dzisiaj, lecz można wątpić, czy kiedykolwiek tak wyglądali", pisał Corry. Zwrócił uwagę, że wiele osób pojawia się na zdjęciach w wystylizowanych plemiennych strojach, z których noszenia zrezygnowali już wiele pokoleń temu - dzisiaj mają dżinsy i zegarki, prowadzą zupełnie nowoczesny styl życia, tymczasem Jimmy Nelson przedstawił ich w sposób archaiczny, jakby ktoś chciał portretować współczesnych Polaków w sukmanach Piasta Kołodzieja.

Kolejnym, znacznie poważniejszym zarzutem, który wysuwa nie tylko Corry, ale i przedstawiciele amazońskich czy papuaskich społeczności, jest fakt, że powierzchowne piękno albumu odwraca uwagę od prawdziwych problemów, z którymi muszą zmagać się jego bohaterowie. Przykładowo Mursi czy mieszkańcy doliny Omo w Etiopii są przymusowo przesiedlani, ze względu na gigantyczne państwowe inwestycje; Papuasi od wielu lat cierpią brutalne prześladowania ze strony indonezyjskich władz, o czym międzynarodowe media praktycznie nie wspominają.

Mongolscy Kazachowie, fot. Jimmy Nelson.
Mongolscy Kazachowie, fot. Jimmy Nelson.
Mongolscy Kazachowie, fot. Jimmy Nelson.

O tym wszystkim nie dowiemy się z Before They Pass Away - fotografie przestawiają ginące plemiona jako ludzi pięknych i dumnych, jednak żyjących w fantastycznym świecie równoległym, którego nie dotyczą globalne problemy. Niestety, to wszystko nieprawda.

"My nie odchodzimy, my staramy się przetrwać", powiedział oburzony projektem Nixiwaka, brazylijski aktywista z plemienia Yawanawá, któremu - jak wielu innym - nie podoba się pomysł, aby jego życie zostało co najwyżej pocztówką dla turystów.

Historia jakich wiele

Tego rodzaju kontrowersje nie są nowością w historii fotografii. Projekt Before They Pass Away to po prostu jeszcze jeden rozdział niekończącego się sporu o granice między dokumentem i fikcją, między własną wizją i wiernością faktom. Oczywiście, można przekonywać, że fotograf nie ma przecież obowiązku edukować, a nawet tłumaczyć się z własnej subiektywnej wizji.

Dziewczyna z ludu Drokpa, Kaszmir, fot. Jimmy Nelson.
Dziewczyna z ludu Drokpa, Kaszmir, fot. Jimmy Nelson.
Dziewczyna z ludu Drokpa, Kaszmir, fot. Jimmy Nelson.

Tak właśnie odpowiada krytykom Jimmy Nelson, dodając, że przecież studyjne portrety Kate Moss różnią się od jej codziennego wizerunku, bez makijażu i z wymiętym papierosem. W wywiadach stara się czasem wypowiadać z perspektywy "aktywisty amatora", wierząc, że jego projekt może przyczynić się do czegoś dobrego. Jak mówi, wkrótce zamierza odwiedzić ponownie ludy, które uwieczniał na potrzeby Before They Pass Away, i pokazać im efekt ich współpracy. Tymczasem wystawa rusza w dalszą drogę.

fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
fot. Jimmy Nelson
Olga Drenda

Pisze i tłumaczy (Unsound festival, Coilhouse, Przekrój, Lampa, znak, Digital Camera Polska, Glissando, Polityka). Jej główne zainteresowania to futurologia (zwłaszcza mylne przewidywania), nowe technologie, transhumanizm, historia XX wieku, bezpretensjonalna muzyka awangardowa i królik. W DCP opisuje ciekawe zjawiska fotograficzne oraz odpytuje fotografów z kraju i ze świata.

Serwisy specjalne




Partnerzy

 

 

 

Digital Camera Polska
Wolisz pojedyncze numery?
Wydanie na tablet:
Tablet
App Store Google Play
Wydawca
AVT-Korporacja Sp. z o.o.

AVT Korporacja
Sp. z o.o.

ul. Leszczynowa 11
03-197 Warszawa

tel.: 22 257 84 99
fax.: 22 257 84 00

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.
avt.pl
ulubionykiosk.pl